sobota, 18 kwietnia 2015
Nikodem.

W mijającym tygodniu czytaliśmy w ewangeliach o wizycie Nikodema u Jezusa.
Myślę, że ta historia broni się sama, ale okazuje się, że ma jeszcze ciekawszy kontekst historyczno-kulturowy. Dawno temu obiecałem go opisać, więc pora dotrzymać słowa. Jak zwykle, na podstawie tej książki.

(J 3,2) Ludzie przychodzili do innych nocą, aby nikt tego nie zauważył; tutaj być może dlatego, że żydowscy nauczyciele pracowali w dzień i mogli studiować Prawo jedynie nocami (por. Ps 119,148; druga z ewentualności zapewne nie zachodziła w przypadku Nikodema, który nie musiał pracować - w. 1). Jan dodaje ten szczegół, ponieważ pasuje do jego motywu światłości i ciemności (J 11, 10, 13, 30), który tworzy ramy tej narracji (J 3, 19-21).

(J 3,3-4.) Jezus mówi dosłownie o narodzeniu "z góry" (użyty tu grecki termin można tłumaczyć "z góry" albo "powtórnie"), co oznacza "z Boga" (zwrot "z góry" był pośrednim sposobem wskazania na Boga, często stosowanym przez Żydów). Można go też rozumieć jako "narodzić się powtórnie", co Nikodem odczytuje dosłownie. (Starożytni pisarze, w tym autorzy ksiąg Starego Testamentu - Jr 11,11-12; Mi 1,10-15 - często posługiwali się grą słów; czasami pisarze antyczni posługiwali się drugoplanowymi bohaterami swoich narracji jako postaciami mniej inteligentnymi i tworzącymi tło dla głównych bohaterów.) Ponieważ nauczyciele żydowscy powiadali, że poganie nawróceni na judaizm zaczynali życie od nowa jak "nowo narodzone niemowlęta" (podobnie jak adoptowani synowie w prawie rzymskim, którzy tracili dawny status prawny związany z przynależnością do poprzedniej rodziny gdy stawali się członkami nowej), Nikodem powinien był wiedzieć, że Jezusowi chodzi o nawrócenie. Nigdy jednak nie przyszło mu do głowy, że Żyd potrzebuje nawrócenia na prawdziwą wiarę Izraela.

(J 3,5). Ludzie nawracający się na judaizm byli nazywani "nowo narodzonymi dziećmi" kiedy przyjęli chrzest mający na celu usunięcie pogańskiej nieczystości. "Narodzenie z wody" mogło więc dodatkowo wyjaśnić Nikodemowi, że "narodzenie z góry" oznacza nawrócenie, nie zaś powtórne narodziny w sensie fizycznym. Grecki tekst J 3,5 może znaczyć albo "z wody i z ducha" albo "z wody, to znaczy z Ducha". W Ez 36,24-27 woda została użyta w sensie symbolicznym na oznaczenie oczyszczenia dokonanego przez Ducha, co w ustach Jezusa mogło oznaczać "nawrócić się z Ducha" (por. J 7,37-39), w nawiązaniu do duchowego chrztu prozelitów. Podczas gdy żydowscy nauczyciele mówili o nawróconych na judaizm jako "nowo narodzonych" jedynie w tym znaczeniu, że zrywali oni dawne związki, prawdziwe powtórne narodzenie z Ducha miało stwarzać nowe serce (Ez 36,26).